راه‌های مراقبت از نفس و پرهیز از فراموش کردن خود / رشد و تعالی ما در نصرت خداوند است

به گزارش خبرگزاری حوزه، آیت‌الله محمدمهدی شب‌زنده‌دار دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه و عضو فقهای شورای نگهبان در درس اخلاق با حضور اساتید، فضلای و طلاب در مدرس شهید امام خامنه‌ای(قدس سره الشریف) قم برگزار شد سخنان خود را با صلوات بر حضرت فاطمه زهرا سلام‌ الله‌ علیها آغاز کرد و این دعا را خواند: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی الصِّدِّیقَةِ فَاطِمَةَ الزَّکِیَّةِ، حَبِیبَةِ حَبِیبِکَ وَنَبِیِّکَ، وَأُمِّ أَحِبَّائِکَ وَأَصْفِیَائِکَ، الَّتِی انْتَجَبْتَهَا وَفَضَّلْتَهَا وَاخْتَرْتَهَا عَلَی نِسَاءِ الْعَالَمِینَ. اللَّهُمَّ کُنِ الطَّالِبَ لَهَا مِمَّنْ ظَلَمَهَا وَاسْتَخَفَّ بِحَقِّهَا، وَکُنِ الثَّائِرَ اللَّهُمَّ بِدَمِ أَوْلَادِهَا. اللَّهُمَّ وَکَمَا جَعَلْتَهَا أُمَّ أَئِمَّةِ الْهُدَی، وَحَلِیلَةَ صَاحِبِ اللِّوَاءِ، وَالْکَرِیمَةَ عِنْدَ الْمَلَإِ الْأَعْلَی، فَصَلِّ عَلَیْهَا وَعَلَی أُمِّهَا، صَلَاةً تُکْرِمُ بِهَا وَجْهَ أَبِیهَا مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَتُقِرُّ بِهَا أَعْیُنَ ذُرِّیَّتِهَا، وَأَبْلِغْهُمْ عَنِّی فِی هَذِهِ السَّاعَةِ أَفْضَلَ التَّحِیَّةِ وَالسَّلَامِ».

تأکید قرآن بر نقش تزکیه نفس در حیات ابدی انسان

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه با یادآوری مباحث جلسه پیشین گفت: در جلسه قبل عرض شد که خدای متعال در سوره مبارکه شمس، یازده قسم یاد فرموده است که سه قسم آن به ذات اقدس خودش و هشت قسم دیگر به آفریده‌های اوست. در هیچ جای قرآن شریف، این مطلب تکرار نشده است که خدای متعال با چنین تأکید و شدت و سوگندی، این مطلب را به ما انسان‌ها گوشزد فرماید که «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاهَا و قَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا».

وی افزود: این مسئله در حیات انسان و حیات ابدی او به‌ قدری مهم است که خدای متعال به صرف بیان مطلب بسنده نفرموده است؛ اگر چه همان نیز کافی بود، زیرا هر چه خدای متعال می‌فرماید، مطابق واقع و حق است. با این‌ حال، برای ما انسان‌ها که گاهی در مقام یقین و اطمینان، لغزش‌ها و کمبودهایی داریم، این مطلب را با یازده قسم گوشزد می‌فرماید.

آیت‌الله شب‌زنده‌دار با اشاره به هدف بعثت انبیا اظهار کرد: در موضوع بعثت انبیا نیز بیان می‌فرماید که هدف این است که آنان تعلیم کتاب کنند و شما را تزکیه کنند. واقعیت امر نیز همین است؛ انسان هنگامی که محاسبه عقلی انجام می‌دهد، به‌ حسب برهان و تأملات عقلی، به همین مطلب واصل می‌شود.

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم ادامه داد: خدای متعال انسان را به‌ گونه‌ای آفریده است که درباره او می‌فرماید: «فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا». آنچه انسان را ترقی و تعالی می‌دهد و به قرب خدای متعال می‌رساند، او را به جایی می‌رساند که این تعبیر لطیف و زیبا در کتاب خدا و روایات اولیای الهی درباره آن واقع شده است: «فَمَنْ کَانَ یَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ».

عضو فقهای شورای نگهبان گفت: ما انسان‌هایی مخلوق هستیم که در اسفل‌ السافلین قرار داده شده‌ایم، اما خدای متعال این استعداد، لیاقت و آمادگی را در ما نهاده است که آن‌قدر تعالی پیدا کنیم و بالا برویم که صحیح باشد گفته شود به لقای حق رسیده‌ایم؛ به لقاءالله.

وی با بیان اینکه این لقاء، جسمانی نیست، افزود: اگر ممکن بود انسان لقای جسمانی با خدای متعال پیدا کند، چه اندازه لذت و بهجت در او پیدا می‌شد؟! ملاحظه کنید اگر به شما اجازه می‌دادند و برای مثال، رهبری شهید رضوان‌ الله‌ علیه شما را دعوت می‌فرمودند و می‌گفتند: «بیایید، می‌خواهم شما را ببینم؛ دلم برای شما تنگ شده است»، آیا در پوست خود می‌گنجیدید؟ از همان زمانی که خبر را می‌شنیدید، ممکن بود اشک شوق در چشمان شما حلقه بزند و سرازیر شود؛ زیرا یک عبد صالح خدا شما را دعوت کرده است. عبد کجا و خالق کجا؟

قابلیت انسان برای رسیدن به لقای حق

آیت‌الله شب‌زنده‌دار با بیان اینکه خدای متعال این قابلیت را در انسان قرار داده است، آیه «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أَنْ یَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ» را قرائت کرد و گفت: بهترین یا مهم‌ترین احتمالی که درباره این امانت بیان شده، همین قابلیتی است که خدای متعال در انسان به ودیعه گذاشته است.

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم افزود: این قابلیت در هیچ خلقی از خلایق حق‌ تعالی وجود ندارد؛ با همه عظمتی که دارند: آسمان‌ها، زمین، کوه‌ها و همه و همه؛ حتی ملائکة الله و حتی موجودات دیگری مانند جن. این‌ها همگی در این حد نیستند. انسان است که می‌تواند آنقدر اوج بگیرد و بالا برود که به آن مرتبه‌ای برسد که در مناجات شعبانیه آمده است: «حَتَّی تَخْرِقَ أَبْصَارُ الْقُلُوبِ حُجُبَ النُّورِ، فَتَصِلَ إِلَی مَعْدِنِ الْعَظَمَةِ».

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه با اشاره به عبارت «وَنَیْلُکَ مُتَاحٌ لِلْآمِلِینَ» در ادعیه مبارک ماه رجب گفت: آنان که بخواهند، می‌توانند به تو نائل شوند. دیگر چه مقامی بالاتر از اینکه انسان از این حضیض ماده پرواز کند، لقای حق‌ تعالی نصیب او شود و نیل به ذات اقدس او برایش حاصل شود؟

وی ادامه داد: خدای متعال بشر را برای همین آفریده است. سنت و حکمت بالغه او نیز چنین اقتضا کرده است که ما با پای خود و با اراده خود، این طریق و این سفر را بپیماییم و به آن مقام نائل شویم. بنا نیست این راه بدون پیمودن آن طی شود.

آیت‌الله شب‌زنده‌دار افزود: حتی در روایات آمده است که سیدالشهدای عالم، حضرت اباعبدالله الحسین علیه‌السلام، به آن درجه عالی و فراتر از تصور انسان‌ها و افراد معمولی نمی‌رسیدند، مگر با آن شهادت، آن مشکلات و آن مصائب.

ضرورت برنامه‌ریزی و محاسبه جدی برای تزکیه نفس

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم تأکید کرد: همه ما باید در این زمینه، محاسبه‌ای واقعی و جدی، بدون تسامح و تساهل داشته باشیم. خدای متعال می‌فرماید «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاهَا»؛ کسی که این نفس را تزکیه کند، رستگار شده است. این نفس، چنین قابلیت‌هایی دارد، اما در کنار آن، «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ» نیز هست. این نفس در کنار آن قابلیت‌ها، ضعف، هلع و جزع نیز دارد.

عضو فقهای شورای نگهبان گفت: بنابراین، برنامه‌ای لازم است. انسان بدون برنامه نمی‌تواند این راه پر فراز و نشیب را بپیماید؛ راهی که ممکن است انسان سالیان متمادی در آن، در مسیر حق گام بردارد، اما خدای‌ ناکرده، جاذبه یا امر گول‌زننده‌ای در یک زمانی به سراغ او بیاید و او را در اسفل‌ السافلین قرار دهد.

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم افزود: در میان بزرگان روات، محدثان و علمای بزرگ، کسانی را داریم که صالح بودند، اما بر اثر یک حسد، انحطاط پیدا کردند. «وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا»؛ اگر کسی، خدای‌ ناکرده، این نفس را فاسد کند؛ «دَسَّاهَا»، یعنی «أَفْسَدَهَا» و «أَغْوَاهَا».

آیت‌الله شب‌زنده‌دار با طرح این پرسش که «سرانجام ابدیت ما چه خواهد شد؟» اظهار کرد: این مسئله‌ای بسیار حساس، کلیدی، زیربنایی و مهم در زندگی ماست. بنا نیست ما اینجا بمانیم یا پس از پایان عمر، نابود شویم: «خُلِقْتُمْ لِلْبَقَاءِ لَا لِلْفَنَاءِ».

وی ادامه داد: ما حاضر نیستیم در همین نشئه کوتاه، با ذلت و خواری زندگی کنیم و به آرمان‌ها و آرزوهایمان نرسیم؛ نه فطرت ما چنین چیزی را می‌پذیرد و نه عقل ما. برنامه‌ریزی می‌کنیم، تحصیل می‌کنیم، به دانشگاه می‌رویم، شب و روز خود را صرف تحصیل می‌کنیم، به حوزه علمیه می‌آییم و عمر خود را در این راه مصرف می‌کنیم؛ همه برای آینده است. این آینده، کوتاه، گذرا و پایان‌پذیر است. آیا برای ابدیت خود نیز فکر کرده‌ایم؟

مراقبت از نفس و پرهیز از فراموش کردن خود

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه گفت: قرآن شریف، پیامبر اعظم صل الله‌ علیه‌ و آله‌ و سلم و ائمه هدی صلوات‌ الله‌ علیهم‌ اجمعین، بالاترین همت خود را صرف این کرده‌اند که نخست، ما را از این غفلت بیرون بیاورند تا جزء کسانی نباشیم که درباره آنان فرموده است: «فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ»؛ انسان، خودش را فراموش کرده است.

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم افزود: گاهی کارهای مختلف زندگی، حتی کارهای نورانی، موجب می‌شود انسان این مطلب را فراموش کند که باید خود را بسازد، به نفس خود نمو، رشد و تعالی بدهد و مراقب باشد که خدای‌ ناکرده، این نفس فاسد و ضایع نشود و از بین نرود.

آیت‌الله شب‌زنده‌دار ادامه داد: اگر نفس ضایع و فاسد می‌شد و تنها به آن مقامات نمی‌رسید، تحمل آن آسان‌تر بود؛ اما چنین نیست که اگر انسان ناموفق شد، فقط به آن مقامات نرسیده و سپس نابود شده باشد. این حیات دوام دارد و انسان در نشئات دیگر نیز حضور دارد؛ آنگاه این حیات با بدبختی، نگون‌بختی، بیچارگی و مصائب همراه خواهد بود. بنابراین، نباید این حقیقت را فراموش کنیم.

وی با طرح این پرسش که راه تزکیه چیست و انجام دادن یا ندادن چه کارهایی موجب انحطاط نفس و مشمول شدن انسان به «وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا» می‌شود، گفت: اسلام و قرآن شریف، حداقل به دو نحو ما را راهنمایی کرده‌اند. یک نحو این است که ارشادات و راهنمایی‌های کلی در قرآن شریف و بیانات اولیای الهی وارد شده است.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم افزود: نحو دوم آن است که راه را بسیار جزئی‌تر و تفصیلی‌تر به ما نشان داده‌اند؛ برای مثال، اگر حالت غضب یا رذیله اخلاقی دیگری در شما وجود دارد، اولاً مضرات آن چیست و ثانیاً راه اصلاح نفس در آن مورد کدام است؟ درباره تک‌ تک موارد، به‌ طور خاص راهنمایی کرده‌اند.

آیت‌الله شب‌زنده‌دار درباره موضوع مباحث درس اخلاق گفت: به ذهنم رسید که در ابتدا، مناسب است آنچه را در قرآن شریف، ذیل ماده «فلاح» و تعبیرهایی مانند «مفلحون» و «مفلح» آمده است را برای خودم و شما عزیزان مورد توجه قرار دهیم؛ یعنی همان راهنمایی‌های کلی که قرآن شریف بیان فرموده است.

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم اظهار کرد: «من شرمنده‌ام که اینجا بنشینم و این سخنان را بگویم؛ اما آنچه اجازه می‌دهد انسان جرئت کند، همین است که این‌ها کلمات حق‌ تعالی و اولیای الهی است و اثر، از آنِ کلمات آنان است».

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه افزود: این گفتگوها موجب می‌شود انسان، چه گوینده و چه شنونده، از حالت غفلت و گاهی نسیان بیرون بیاید و پیوسته این حالت را در خود حفظ کند که نگذارد امور روزمره زندگی، ولو تحصیل علم، او را به غفلت و عدم توجه به این امور بکشاند. این مقام بزرگی است که چنین حالتی در انسان پدید آید.

خاطره‌ای از مراقبت اخلاقی آیت‌الله حائری (ره) در تدریس و مباحث علمی

آیت‌الله شب‌زنده‌دار با یادآوری دوران تلمذ خود نزد مرحوم آیت‌الله حاج شیخ مرتضی حائری رضوان‌ الله‌ علیه گفت: مدتی در فقه و اصول، خدمت آن بزرگوار تلمذ می‌کردیم. زمانی نام ایشان را نزد رهبری شهید رضوان‌ الله‌ علیه بردم. فرمودند: «کَانَ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِینَ»؛ زیرا ایشان نیز درس خارج بیع را خدمت آن بزرگوار تلمذ کرده بودند.

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم افزود: درس ایشان بسیار پرمحتوا بود. انسانی فکور بودند و ذهنی فعال و مطالب فراوانی داشتند. ناقل مطالب دیگران نبودند؛ خودشان جوشش علمی داشتند و چه در فقه و چه در اصول، سخن بسیار داشتند. اما هنگام تدریس، توجه داشتند و غفلتی ایشان را فرا نمی‌گرفت.

عضو فقهای شورای نگهبان ادامه داد: گاهی انسان در مباحث علمی و در اشکال‌ها و پاسخ‌هایی که میان استاد و شاگرد یا افراد با یکدیگر رد و بدل می‌شود، ممکن است از حالت توجه به این مطالب غافل شود؛ اما به یاد دارم مرحوم آقای امراللهی، که اخیراً به رحمت خدا رفتند و از تلامذه خوب ایشان بودند، گاهی در درس ایشان اشکال می‌کردند و سخن می‌گفتند. آقا می‌فرمودند: «خیلی خوب می‌فهمید»؛ اما گاهی همین‌ که مقداری گفتگو ادامه می‌یافت، می‌فرمودند: «بس است؛ می‌ترسم جدال شود». این، همان حالت توجه است که انسان مراقب باشد نفسش به راه انحراف نرود. در پذیرش مطلب نیز چنین است: مطلبی گفته شده و بسیار به آن پر و بال داده‌اند، اما شاگردی اشکال می‌کند و اشکالش حق است؛ انسان باید فوراً بپذیرد. این‌ها همان مراقبت‌هایی است که در مقام تربیت نفس لازم است.

تربیت نفس به عوامل ایجابی و سلبی نیاز دارد

آیت‌الله شب‌زنده‌دار با تشبیه تربیت نفس به پرورش گیاه و درخت گفت: اگر بخواهید گیاه، هسته یا دانه‌ای را بپرورانید تا درختی تنومند شود و ثمر بدهد، چه باید بکنید؟ برای نمو آن، دو امر لازم است: یکی شرایط و خصوصیات ایجابی که آن دانه یا درخت را پرورش می‌دهد تا مراحل مختلف را بگذراند و به مرحله ثمردهی برسد. در آن هنگام نیز همچنان به نگهداری و نگهبانی نیاز دارد.

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم افزود: در کنار آن، امور سلبی نیز لازم است؛ باید نگذارید حشرات و مانند آن‌ها که ممکن است درخت را از بین ببرند، یا عوامل دیگری که می‌توانند مانع رشد دانه، شاخه یا درخت شوند، به آن آسیب برسانند. رشد درخت به هر دو نیاز دارد. نفس ما نیز همین‌گونه است و به هر دو دسته از این امور نیاز دارد.

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه خطاب به طلاب، بویژه جوانانی که وارد حوزه شده‌اند، گفت: ما وقتی وارد حوزه می‌شویم، دو هدف مهم داریم: هدف نخست، که مقدم است، انسان شدن و آدم شدن خودمان است. هدف دوم آن است که در پرتو آدم شدن و عالم شدن، به خدا، رسول‌الله صل الله‌ علیه‌ و آله‌ و سلم و ائمه هدی کمک کنیم.

وی با اشاره به فرمایش امیرالمؤمنین علیه‌السلام، «أَعِینُونِی»، و عبارت «أَعِینُونَا» که به‌ حسب نقل از امام باقر علیه‌السلام بیان شده است، اظهار کرد: ما را کمک کنید؛ در چه چیزی کمک کنیم؟ حوزه‌های علمیه، پاسخ و لبیک به این ندای اولیای الهی است؛ لبیک به فرمایش خداوندی است که از بندگانش نصرت خواسته است. او احتیاجی ندارد؛ ترقی و تعالی ما در این نصرت است. راه، همین است.

آیت‌الله شب‌زنده‌دار ادامه داد: تضرع در درگاه حق‌ تعالی نیز چنین است. خداوند چه احتیاجی به تضرع ما دارد؟ اما ما بدون تضرع به جایی نمی‌رسیم. از این‌ رو، مقدماتی را پیش می‌آورد تا تضرع کنیم: «فَأَخَذْنَاهُمْ بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ یَتَضَرَّعُونَ». این تضرع است که ما را بالا می‌برد.

پیشنهاد به طلاب برای استخراج و تدبر در آیات فلاح

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم به طلاب پیشنهاد کرد به معجم‌المفهرس قرآن شریف، ماده «فلح»، مراجعه کنند و آیاتی را که خدای متعال در آن‌ها برای رسیدن به فلاح رهنمود داده است، استخراج و درباره آن‌ها تأمل کنند.

عضو فقهای شورای نگهبان گفت: راه‌های رسیدن به فلاح و رستگاری را از تأمل در این آیات به دست آورید؛ خود قرآن فرموده است که این آیات برای آن است که در آن‌ها تأمل و تدبر کنید.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با بیان اینکه به‌ اختصار نمونه‌ای از این آیات را بیان می‌کند، سوره مبارکه مؤمنون را مورد توجه قرار داد و قرائت کرد: «أعوذ بالله من الشیطان الرجیم. بسم الله الرحمن الرحیم. قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ».

آیت‌الله شب‌زنده‌دار توضیح داد: «المؤمنون» در اینجا گویا عنوانی است که آن هفت امری که خدای متعال پس از آن بیان می‌فرماید، در آن مندمج شده است؛ یعنی گویا «المؤمنون» را بردارید و به‌ جای آن بگویید: کسانی رستگار شدند که چنین و چنان‌اند. خدای متعال در اینجا هفت مطلب را رهنمون می‌فرماید: «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ هُمْ فِی صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ».

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم گفت: نخست، نماز و خشوع در نماز است. مسئله نماز، یکی از بهترین اموری است که می‌تواند به انسان کمک کند تا ارتقا پیدا کند. اینکه بزرگان اهل معنا «اسرار الصلاة» نوشته‌اند، از همین جهت است.

نقل سخن آیت‌الله ارباب درباره نهضت امام خمینی (ره)

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه با اشاره به اهتمام امام خمینی رضوان‌ الله‌ علیه به امور معنوی گفت: مرحوم امام از جوانی در پی این مطالب بودند و برای ترقی و تعالی معنوی خود می‌کوشیدند. از همان زمان معروف بودند که اهل نماز، تهجد و نماز شب‌اند.

عضو فقهای شورای نگهبان در بیان خاطره‌ای از اوایل نهضت اظهار کرد: یکی از بزرگان علمای شیعه، مرحوم آیت‌الله ارباب، در اصفهان بودند. ما گاهی همراه مرحوم والد، هنگامی که می‌خواستیم به جهرم برویم، چون در آن زمان گاهی وسیله‌ای نبود که انسان مستقیم، برای مثال، تا شیراز برود، به اصفهان می‌رفتیم، شبی در آنجا می‌ماندیم و سپس از آنجا به شیراز می‌رفتیم. وقتی به اصفهان می‌رفتیم، در نماز مرحوم آقای ارباب رضوان‌ الله‌ علیه شرکت می‌کردیم.

آیت‌الله شب‌زنده‌دار افزود: یکی از خصوصیات ایشان این بود که عمامه مستدام بر سر مبارکشان نبود و کلاه خاصی بر سر می‌گذاشتند؛ هنگامی که برای نماز به محراب عبادت می‌آمدند، در آنجا عمامه می‌گذاشتند.

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم ادامه داد: وقتی ایشان مطلع می‌شوند که امام، نهضت را در قم آغاز کرده‌اند، می‌فرمایند: «این نهضت به ثمر خواهد رسید؛ چون کسی که این کار را آغاز کرده، اهل نماز شب است». این فرمایش آن بزرگوار است که از علمای ربانی بودند.

تواضع مراجع قم در برابر آیت‌الله بروجردی (ره)

آیت‌الله شب‌زنده‌دار در ادامه‌ی بحث «الَّذِینَ هُمْ فِی صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ»، به نقل از والد خود گفت: آیت‌الله بروجردی (ره)، به‌ حسب دعوت علمای بزرگوار، پذیرفتند که به قم تشریف بیاورند و مرجعیت عامه شیعیان را بپذیرند. خود این امر، نشان‌دهنده عظمت علمای قم بوده است.

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم افزود: ایشان در درس فرموده بودند: «من علم را از قدمای قمیین فرا گرفتم»؛ یعنی مرحوم صدوق و والد صدوق؛ «و تقوا و خداترسی را از معاصران».

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه ادامه داد: آیت‌الله حجت، آیت‌الله صدر و آیت‌الله خوانساری، سه مرجع بزرگواری بودند که پس از مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حضور داشتند؛ اما وقتی دیدند آیت‌الله بروجردی (ره) برای این کار مناسب‌ترند، آن‌ قدر خشوع و تواضع کردند که بعضی از آنان در درس ایشان حاضر شدند.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم گفت: بسیار عجیب است! واقعاً هنگامی که انسان حالات این بزرگان را مطالعه می‌کند ــ که برای همه ما لازم است ــ به عظمت آنان پی می‌برد. ایشان فرموده بودند تقوا و خداترسی را از معاصران قمی فراگرفته‌اند. آنان این‌گونه نفس خود را برای خدا حذف کردند تا آیت‌الله بروجردی (ره) عظمت پیدا کنند و بتوانند اهداف شریعت را بهتر ترویج و منتشر سازند.

ویژگی‌های مؤمنان رستگار در سوره مؤمنون

آیت‌الله شب‌زنده‌دار ادامه‌ی آیات سوره مؤمنون را قرائت کرد: «الَّذِینَ هُمْ فِی صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ»؛ دوم: «وَالَّذِینَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ»؛ سوم: «وَالَّذِینَ هُمْ لِلزَّکَاةِ فَاعِلُونَ»؛ چهارم: «وَالَّذِینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ»؛ تا دو آیه بعد، سپس می‌فرماید: «وَالَّذِینَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ وَالَّذِینَ هُمْ عَلَی صَلَوَاتِهِمْ یُحَافِظُونَ أُولَئِکَ هُمُ الْوَارِثُونَ الَّذِینَ یَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ».

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم افزود: این‌ها هفت دستورالعمل و خصوصیاتی است که موجب فلاح و رستگاری ما می‌شود و ان‌شاءالله باید درباره هر یک از آن‌ها سخن گفت.

عضو فقهای شورای نگهبان با اشاره به ایام سوگواری صدیقه طاهره سلام‌ الله‌ علیها گفت: امشب، چون در این ایام هستیم، درباره «الَّذِینَ هُمْ فِی صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ» مطلبی عرض می‌کنم.

روایت شیخ صدوق از حضور اهل‌بیت در محضر پیامبر (ص)

آیت‌الله شب‌زنده‌دار با اشاره به روایتی در امالی شیخ صدوق اظهار کرد: صدوق رضوان‌ الله‌ علیه در امالی، مجلس بیست‌ و چهارم، حدیث دوم، داستان عجیبی نقل فرموده است: رسول خدا صل الله‌ علیه‌ و آله‌ و سلم در محضر عده‌ای از اصحاب تشریف داشتند. امام حسن سلام‌ الله‌ علیه، که در آن زمان کودک بودند، تشریف آوردند. حضرت ایشان را فراخواندند و بر زانوی راست خود نشاندند و اشک می‌ریختند. سپس امام حسین علیه‌السلام آمدند. حضرت ایشان را نیز پی‌ در پی فراخواندند و نزدیک کردند و بر زانوی چپ خود نشاندند و اشک می‌ریختند. پس از آن، صدیقه طاهره سلام‌ الله‌ علیها وارد شدند. حضرت ایشان را نیز فراخواندند و مقابل خود نشاندند. سپس مولا امیرالمؤمنین سلام‌ الله‌ علیه وارد شدند و ایشان را نیز دعوت کردند.

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه افزود: هر یک از این چهار نفر که وارد شدند، حضرت آنان را فراخواندند و اشک ریختند. اصحاب پرسیدند: «ای رسول خدا، آیا در میان اینان کسی نبود که از دیدنش خوشحال شوید؟ اینان نور چشم شما بودند؛ چگونه با دیدن هر یک از آنان گریه کردید؟» حضرت در پاسخ این سؤال، سرگذشت یکایک این عزیزان را بیان کردند و برای آنان روضه خواندند. آن مطلبی که از حضرت رضا سلام‌ الله‌ علیه درباره شهادت سیدالشهدا، حسین‌ بن‌ علی سلام‌ الله‌ علیه، معروف است، یعنی نحوه شهادت و قطع سر آن بزرگوار، پیش از امام رضا علیه‌السلام، از سوی حضرت رسول صل الله‌ علیه‌ و آله‌ و سلم بیان شده است که «یُذْبَحُ کَمَا یُذْبَحُ الْکَبْشُ».

خشوع حضرت فاطمه زهرا (س) در نماز

آیت‌الله شب‌زنده‌دار سپس بخش مربوط به حضرت فاطمه زهرا سلام‌ الله‌ علیها را قرائت کرد: «وَأَمَّا ابْنَتِی فَاطِمَةُ، فَإِنَّهَا سَیِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَالْآخِرِینَ، وَهِیَ بَضْعَةٌ مِنِّی، وَهِیَ نُورُ عَیْنِی، وَهِیَ ثَمَرَةُ فُؤَادِی، وَهِیَ رُوحِیَ الَّتِی بَیْنَ جَنْبَیَّ، وَهِیَ الْحَوْرَاءُ الْإِنْسِیَّةُ. مَتَی قَامَتْ فِی مِحْرَابِهَا بَیْنَ یَدَیْ رَبِّهَا جَلَّ جَلَالُهُ، زَهَرَ نُورُهَا لِمَلَائِکَةِ السَّمَاءِ کَمَا یَزْهَرُ نُورُ الْکَوَاکِبِ لِأَهْلِ الْأَرْضِ، وَیَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَلَائِکَتِهِ: یَا مَلَائِکَتِی، انْظُرُوا إِلَی أَمَتِی فَاطِمَةَ سَیِّدَةِ إِمَائِی، قَائِمَةً بَیْنَ یَدَیَّ، تَرْتَعِدُ فَرَائِصُهَا مِنْ خِیفَتِی، وَقَدْ أَقْبَلَتْ بِقَلْبِهَا عَلَی عِبَادَتِی، أُشْهِدُکُمْ أَنِّی قَدْ آمَنْتُ شِیعَتَهَا مِنَ النَّارِ».

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با قرائت عبارت «وَإِنِّی لَمَّا رَأَیْتُهَا» و توضیح اینکه «إِنِّی» در این بخش، سخن پیامبر (ص) است، ادامه روایت را خواند: «وَإِنِّی لَمَّا رَأَیْتُهَا ذَکَرْتُ مَا یُصْنَعُ بِهَا بَعْدِی، کَأَنِّی بِهَا وَقَدْ دَخَلَ الذُّلُّ بَیْتَهَا، وَانْتُهِکَتْ حُرْمَتُهَا، وَغُصِبَتْ حَقَّهَا، وَمُنِعَتْ إِرْثَهَا، وَکُسِرَ جَنْبُهَا، وَأُسْقِطَتْ جَنِینَهَا، وَهِیَ تُنَادِی: یَا مُحَمَّدَاهُ، فَلَا تُجَابُ، وَتَسْتَغِیثُ فَلَا تُغَاثُ، فَلَا تَزَالُ بَعْدِی مَحْزُونَةً مَکْرُوبَةً بَاکِیَةً، تَتَذَکَّرُ انْقِطَاعَ الْوَحْیِ عَنْ بَیْتِهَا مَرَّةً، وَتَتَذَکَّرُ فِرَاقِی أُخْرَی...»؛ تا پایان آنچه فرموده‌اند.

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه پس از قرائت این روایت، توجه حاضران را به خشوع حضرت فاطمه زهرا سلام‌ الله‌ علیها در نماز جلب کرد و گفت: «خشوع در نمازِ بانویی را ملاحظه کنید که سیدة نساء العالمین من الأولین و الآخرین است».

آیت‌الله شب‌زنده‌دار در پایان، از خداوند برای همگان خشوع در نماز و همراهی با صدیقه طاهره سلام‌ الله‌ علیها و پدر، همسر و فرزندان آن حضرت در دنیا و آخرت را مسئلت کرد و خواستار آن شد که اعمال و مواضع همگان، مورد رضایت خداوند و آن بزرگواران باشد.

انتهای پیام